Aniołki, Anioły, Archanioły. Kalendarz liturgiczny dwukrotnie wspomina te tajemnicze byty: święto Archaniołów Michała, Gabriela i Rafała - 29 września, i po raz wtóry, Aniołów Stróżów - 2 października, jako wspomnienie obowiązkowe. Wyraz „Anioł” w języku greckim oznaczał tyle co posłaniec, ktoś wysłany z ważną wiadomością. Źródłem, z którego czerpiemy dzisiaj najważniejsze wiadomości o Aniołach, jest Pismo Święte. Wiemy, że po wygnaniu z Raju Adama i Ewy Bóg na jego straży postawił cherubów. Otaczana największym szacunkiem skrzynia, w której przechowywano materialny ślad Przymierza ludzi z Bogiem - święte tablice Dekalogu zamykana była wiekiem, które strzegły postacie cherubinów. Anioł powstrzymuje Abrahama przed zabiciem własnego syna Izaaka jako ofiarę. W starotestamentowych księgach Daniela i Tobiasza możemy natrafić na opisy trzech Archaniołów: Gabriela, Michała i Rafała. Dowiadujemy się np., że Michał o oczach niczym pochodnie i obliczu o blasku błyskawicy ubrany był w lniane szaty, a ciało miał podobne do tarsziszu, zaś Rafał pojawiał się pod całkiem ludzką postacią jako opiekun i przewodnik Tobiasza.
Kult tych trzech Archaniołów - zwłaszcza Archanioła Michała jest bardzo odległy w czasie i sięga czwartego stulecia. Michał jest patronem wielu stowarzyszeń, a w herbie posiada go wiele miast. Dzięki szczęśliwie zachowanej pieczęci radzieckiej miasta Łańcuta przywieszonej do zachowanego dokumentu, statutu cechu tkaczy z 1406 r. (najstarszy w Polsce) spisanym w języku niemieckim w formie protokołu, wiemy jak wyglądał pierwotnie herb miasta. Choć wiele dokumentów z początków miasta spłonęło w pożarze w 1633 r. to szczęśliwie zachowany dokument pozwolił na ustalenie pierwotnego wyglądu herbu. Pieczęć odciśnięta w wosku przedstawia św. Michała Archanioła zabijającego smoka. W otoku XV-wiecznej pieczęci czytamy: „Sigillium Civitatis Landishute Rusie”.
Anioły towarzyszą ważnym wydarzeniom z życia Jezusa i Maryi; wspomnijmy choćby Zwiastowanie Najświętszej Maryi Pannie (Archanioł Gabriel) oraz Zmartwychwstanie Jezusa (w zależności od wersji Ewangelistów jeden lub dwa Anioły, które znalazły się w pobliżu pustego grobu). Na kartach Pisma Świętego odnotowano informacje o istnieniu dziewięciu chórów anielskich zgrupowanych w trzech hierarchiach. Najbliżej Boga i najwyżej w hierarchii są: Serafini - górujący miłością nad innymi chórami, Cherubini oraz Trony. Dalej kolejno w hierarchii są Panowania, Moce i Władze i w najniższej trzeciej hierarchii mamy: Zwierzchności, Archaniołów i zwykłych Aniołów.
Prawdę o Aniołach Stróżach, których święto przypada 2 października zawarto już w Starym Testamencie. Pamiętamy jak Bóg mówi do Mojżesza: mój anioł będzie szedł przed tobą. Św. Bazyli Wielki twierdził: „Każdy wierny ma u swego boku anioła jako opiekuna i stróża, by prowadził go do życia”. Honoriusz z Autun średniowieczny teolog z XII wieku wskazywał, że każda dusza posiada swojego Anioła Stróża. Te niezwykłe byty czuwają nad nami dzień i noc, nawet gdy w ferworze codziennych zajęć zapominamy o tym. Kult Aniołów Stróżów rozwinął się silniej w szesnastym stuleciu. Ojcowie Paulini zakładali za zgodą papieża Urbana VIII w dawnej Rzeczypospolitej Bractwa Aniołów Stróżów. Na Jasnej Górze Bractwo Aniołów Stróżów powstało w połowie 1624, a wśród jego członków był sam król Władysław IV Waza. Sprawą Aniołów „zajmował” się wielki sobór średniowieczny na Lateranie w 1215 r. Orzeczono wówczas, że Bóg stworzył Anioły przed stworzeniem człowieka, wspomniano także o upadłych aniołach, które same z własnej woli odwróciły się od Boga. Doktor Anielski - średniowieczny dominikanin - Tomasz z Akwinu wskazywał, że Anioły to istoty niematerialne występujące w ilości niepoliczalnej i różniące się między sobą.
Na przestrzeni wieków Anioły pojawiają się jako wdzięczny temat w sztuce. Najwcześniejsze wyobrażenie Anioła w scenie Zwiastowania znamy z katakumb św. Pryscylii w Rzymie z II wieku. Początkowo Anioły przedstawiano jako młodzieńców bez skrzydeł. Od czasów cesarza Konstantyna (IV wiek) pojawia się nowy typ Anioła ze skrzydłami. Z czasem dochodzi też charakterystyczny atrybut w postaci złotej aureoli. W późnym średniowieczu spotykamy już „grające aniołki”, Anioły z narzędziami Męki Pańskiej, Anioły dmące w trąby w scenach Sądu Ostatecznego (np. z fresków watykańskiej Sykstyny) czy też w zbrojach i w pełnym bojowym rynsztunku (św. Michał). Szczególnie bogato kraszono aniołkami barokowe świątynie. Przykładem może być piękna bazylika Jezuitów w Starej Wsi czy też kościół Franciszkanów w Przemyślu. Piękny wiedeński, XIX-wieczny witraż z Archaniołem Michałem depczącym głowę szatana możemy podziwiać w łańcuckiej farze. Na epitafijnym, późnogotyckim obrazie tablicowym z XV wieku pochodzącym z przeworskiej fary, Archanioł Rafał poleca Matce Bożej właściciela Przeworska Rafała wraz z synem. Kapliczka z Michałem Archaniołem w Albigowej pierwotnie stała przy dawnej karczmie prowadzonej przez Żyda. Znajdujące się w niej figury: św. Michała Archanioła i Aniołka z kielichem pochodzą odpowiednio z XIX i XVIII wieku (może ze starego drewnianego kościoła). Św. Michał Archanioł miał strzec mieszkańców Albigowej przed zgubnym nałogiem pijaństwa... W kopule kaplicy Drohojowskich przemyskiej katedry znajdujemy malowidła Stroińskiego z XVIII wieku przedstawiające Anioły w obłokach adorujących Hostię w monstrancji wznoszonej przez Anioła. Również kaplica Fredrów pokryta jest pięknymi malowidłami K. De Prevo z ok. 1731 r. przedstawiającymi Adorację martwego Chrystusa przez Marię i Anioły.